ШАБУЫЗҒА ҚАРСЫ АҚЫРЫҢҒЫ ҚОРҒАН: АҚШ ШЕКАРАСЫНДАҒЫ ВИРТУАЛДЫ ТӨСЕКТЕГІ ӨЛІМДЕРДІ ЗЕРТТЕУ

АҚШ пен Мексика арасындағы шекарада орнатылған виртуалды төсек – шекараны бақылау жүйесі – миллиардтаған долларға тұрғызылған қырағат құралдардың бірі. Жасанды интеллект және камералар көмегімен адамдардың қозғалысы анықталуы тиіс. Дегенмен, шекарада орын алатын қайғылы оқиғалар, оның ішінде мигранттардың тірі табылмай қаза табуы, бұл жүйенің көпшілікке көрсетілмейтін әлсіз тұстарын айқын көрсетеді. Осындай қайғылы жағдайлардың бірі – 2024 жылы 32 жасқа толар алдында АҚШ шекарасынан өтуге тырысқан Хосе Моралес Бернал оқиғасы. Оның оқиғасы әрі виртуалды төсек жүйесінің кемшіліктерін, әрі адам құқығы мен гуманитарлық мәселелерді қайта қарауды талап етеді.

Негізгі түсіндірме

Хосе Моралес Бернал АҚШ-қа өткен кезде оның өлімі электрондық бақылау құралдарының өрескел кемшілігін паш етті. Көрші территориядағы үш бақылау мұнарасы жасанды интеллектпен жабдықталған, адамдарды автоматты түрде анықтаған. Осылайша әрбір адым көрінуге тиіс еді. Дегенмен, Моралес мұнараларға жақын жерде, шамамен 110 метр қашықтықта, анықталмай қалған. Оның жүргінші ретінде тіркелмей, медициналық көмек алмай қайтыс болғаны анықталды. Сонымен қатар, алғаш анықтығын ұсақ шеберлер тапты, ал шекара қызметкерлері дереу әрекет еткен жоқ.

MIT Technology Review журналының жүргізген терең зерттеуі – шекара күзетінде қолданылатын технологиялардың жетілмегенін, жүйенің көптеген кемшіліктерін көрсетеді. Шамамен 4 мың адамның мәйіті және 600 жуық бақылау мұнарасы орналасқан аймақтар үйлестіріліп, қайтыс болғандардың көпшілігінің қуып жетілуі немесе көмек алу мүмкіндігі жоқ екені анықталды. Бірақ бұл жағдай шекара билігі камераларынан жасырынған емес, бәрі көз алдында өтті.

Контекст және мысалдар

Шекарада қайтыс болған мигранттардың аз емес саны бақылау мұнараларының қамту аймағында болғанымен, олар анықталмай қалған. Мысалы, 2022 жылдан бері кем дегенде 138 өлім жағдайы мұнаралар аймағында тіркелгені туралы Times of San Diego зерттеуі бар. Осыған сәйкесті MIT Technology Review талдауы адамдардың жартысынан көбінің камералар көру аймағында тұрғанын дәлелдеді. Бұл статистика шекара бақылау технологияларының адам өмірін қорғауда жеткіліксіз екенін көрсетеді.

Гомез Эрнандес сияқты көптеген жандар осындай қайғылы оқиғаға ұшырады. Олардың оқиғалары да бақылау жүйелеріндегі сәтсіздік пен жауапкершіліктің төмен деңгейін айқын бейнелейді. Осы деректер мен оқиғалар әскери технологияларды, жасанды интеллектті пайдалану деңгейін арттыру мақсатындағы мемлекеттік бағдарламалардың гуманитарлық аспектілерін қайта қарауға үндейді.

Практикалық маңызы

АҚШ үкіметі виртуалды төсек көлемін 1 миллиард доллар қосымша қаржыға үш есеге дейін үлкейтуді жоспарлайды. Дегенмен, көп бақылау мұнаралары істен шыққан, кейбір алгоритмдер адамдарды дұрыс анықтамаған, ал кейбір шекара қызметкерлері хабарландыруларға көңіл бөлмеген. Бұл кемшіліктердің ашықтығына байланысты төрт негізгі іс-әрекет ұсынылған:

• Бақылау құралдарын үнемі техникалық тұрғыда жаңартып, бұзылыстарды жедел жою;
• Жасанды интеллект алгоритмдерін жетілдіру және адам бақылауын күшейту;
• Шекара қызметкерлерін оқыту және көмек көрсетуді тездету;
• Гуманитарлық тұрғыдан жабдықтар мен процедураларды жетілдіру.

Осы шаралардың орындалуы адам өмірін құтқаруда маңызды рөл атқара алады. Қауіпсіздік пен бақылау негізінде құрылған жүйе адам құқықтарын да сыйлауға тиіс екенін ескеру қажет.

Қысқа қорытынды

Шекараны бақылау технологиялары әдетте тиімді жұмыс істейді деп түсінілді. Алайда зерттеу нәтижелері виртуалды төсек деп аталатын жүйенің адам өмірін қорғай алмайтынын айқын көрсетті. Бұл – қарапайым цифрлық құрал емес, әрқайсысы бір адамның тағдырына қатысты сезімтал мәселе. Технологияны жетілдіру, қызметкерлердің жауапкершілігін арттыру, мекеме ішіндегі адамгершілік қағидаттарына ерекше көңіл бөлу – виртуалды төсек жүйесінің кемшілігін толық жоюға бағытталған шешімдердің бір бөлімі ғана. Өлгендерді камера көрмеген қоршаған ортада сақтап қалуға болмайды.

TAGS: шекара бақылауы, жасанды интеллект, гуманитарлық дағдарыс, мигранттар, виртуалды төсек, АҚШ, технология сындары

Дереккөз: MIT Technology Review