Пентагон АҚШ азаматтарын жасанды интеллект арқылы бақылауға құқылы ма?

Кіріспе

Жасанды интеллект (ЖИ) технологиялары қарқынды дамып, мемлекеттік қызметтер мен қауіпсіздік саласында қолданыс аясын кеңейтуде. Аталған технологиялар адамдар өмірінде жаңа мүмкіндіктер мен тәуекелдер туғызады. Америкалық Пентагон мен Anthropic атты ЖИ компаниясы арасындағы дау осы тақырыпты қайта талқылауға түрткі болды. Нақтырақ айтқанда, АҚШ үкіметі азаматтарын ЖИ көмегімен кең ауқымды бақылауға алу құқығына заң тұрғысынан ие ме деген сұрақ төңірегінде пікірталастар өрбіді. Бұл мәселе азаматтардың жеке құпиялығын қорғау мен ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету арасындағы нәзік тепе-теңдікті көрсетуімен маңызды.

Негізгі түсіндірме

ЖИ арқылы мониторинг және бақылау ұғымдары заңда әрдайым айқын анықталмаған. Америкалық заңгерлер мен зерттеушілер бұл процесті қалай қарастыру керектігі туралы әртүрлі пікірлер айтады. Мысалы, әлеуметтік желілердегі ашық мәліметтер, қоғамдық орындардағы бейнебақылау камераларының жазбалары және сайлау тізімдері заңды ақпарат көзі болып саналады және оларға қол жеткізуге тыйым салынбайды. Сонымен бірге, мемлекеттік органдар коммерциялық дерекқорлардан (ондағы жеке орналасу орындары, веб-барау тарихы секілді ақпараттар) ақпарат сатып ала алады. Осылайша, жоғарыда аталған мәліметтер негізінде тұрғындар жайлы үлкен ақпараттар жинақталып, оларды талдау үшін жасанды интеллект қолданылады.

Бұл заңдар және қорғаныс құралдары ақпарат жинау мен қолдану әдістерін интернет пен сандық технологиялардан бұрын қалыптастырылған кезде құрылды. Мысалы, Конституцияның Төртінші өзгерісі (Fourth Amendment) өрескел іздеуден қорғаған, ал 1978 жылғы Шетелдік барлау актісі және 1986 жылғы Электрондық коммуникация құпиялығы туралы заңдар телефон тыңдаулары мен хаттарды бақылау құралдарымен шектелді. Бүгінде мұндай заңдар интернет пен ЖИ технологияларын толық қамтымайды.

Контекст және мысалдар

Пентагон мен Anthropic арасындағы қайшылық Anthropic компаниясының өздерінің Claude атты жасанды интеллект жүйесін кең көлемде ішкі бақылау үшін пайдалануға қарсы шығуынан басталды. Бұл компания өз жүйесін азаматтарды бақылау немесе автономды қару ретінде қолдануға қарсы екенін жеткізді. Келіссөздер нәтижесіз аяқталған соң, Пентагон Anthropic-ты «төтенше қауіп» төндіретін жеткізу тізбегі қатарына қосты, бұл мәртебе әдетте ел қауіпсіздігіне қауіп төндіретін шетелдік компанияларға беріледі.

Осыған қарама-қайшы, OpenAI компаниясы Пентагонға өз ЖИ жүйесін «заңды мақсаттарда» пайдалануға мүмкіндік беретін келісімге қол жеткізді. Бұл оқиға қоғамдық наразылықты туғызды: ChatGPT бағдарламасы қолданушылар тарапынан жаппай жойылды, ал OpenAI басшылығы өз келісімшартын қайта қарауға мәжбүр болды. OpenAI Пентагонға жасанды интеллектінің ішкі бақылауға пайдаланылмайтынын және арнайы барлау агенттіктерімен қызметтеспейтінін мәлімдеді.

Практикалық маңызы

Жасанды интеллект мемлекеттік қауіпсіздік пен барлау жұмыстарына тың технологиялық құралдар ұсынады. Бұл жүйелер заң аясында жиналған мәліметтерді сараптап, адамдардың мінез-құлқын, байланыстарын анықтауға мүмкіндік береді. Мұндай технологияларды қолдану ұлттық қауіпсіздік үшін маңызды болуы мүмкін, мысалы, шетелдік барлау қызметтерімен байланысы бар азаматтарды анықтау, террорлық қауіптерді болдырмау мақсатында.

Десе де, заңның және этикалық нормалардың технологиялық өзгерістерге ілесе алмауы биліктің жеке тұлғалардың құпиялығына қол сұғу қаупін арттырады. Келісімшарттық шектеулер мен техникалық бақылау жүйелері енгізілсе де, мемлекеттік органдардың ЖИ құралдарын бақылаудағы артықшылықтары мен қызмет аясындағы жауапкершілігі туралы сұрақтар толық шешілген жоқ. Сонымен қатар технологияны басқаруда компаниялардың рөлі мен олардың құқықтары мен міндеттері жайлы да белгісіздік бар. Мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мен азаматтар құқығын қорғау арасындағы бұл қақтығыс көп жағдайда заңнамалық деңгейде нақты реттеуді талап етеді.

Қорытынды

Пентагонның азаматтарды жасанды интеллект көмегімен бақылауына заң тұрғысынан толық тыйым салынбағаны байқалады. Дегенмен, бұл мәселе күрделі және көп қырлы болғандықтан, оның шешімін қарапайым заң нормаларына ғана сеніп тап басу қиын. Жеке мәліметтерді қорғау мен ұлттық қауіпсіздік арасында теңгерімді сақтау маңызды. Ол үшін қоғамдық пікір, ашық талқылау және заңнамалық базаны жетілдіру қажеттігін ерекше атап өту керек. ЖИ технологиялары мемлекеттің міндеттері мен азаматтардың құқығын қорғауда жаңа сынақтар мен мүмкіндіктер туғызуда.

Дереккөз: MIT Technology Review