Көзі мерт болған донорлардың көздерін қайта тірілтетін құрылғы көз трансплантациясын жүзеге асыруға мүмкіндік беруі мүмкін

Адамның бүтін көзін трансплантациялау оңай іс емес. Операцияның күрделілігімен бірге, көздер денеден алынған сәттен бастап ширай бастайды. Бұрын жасалған кейбір операцияларда жаңа жалғыз қалпында көшірілген көз көру қабілетін толық қалпына келтірмеген. Дегенмен зерттеушілер құтқарушы шешім ретінде перфузия деп аталатын әдісті қолданатын, жаңа алынған көздерді сақтап, қайта жандандыратын құрылғыны ұсынды.

Перфузия әдісі мен оның мағынасы

Перфузия – бұл адамның денесінен хирургиялық жолмен алынған мүшелерге олар тән оттегі мен қоректік заттарды жеткізу жолдарынан бірін жасанды түрде орнықтыратын технология. Осы әдіс арқылы көздер деген кезде тез ұсақталудан қорғалып, электрлік сигналдарды жеткізе алатын, яғни көру қабілетін сақтай алатын күйде тұрақтайды. Бұл тәсіл көз трансплантациясын жүзеге асырудағы басты мәселені шешуге бағытталған.

Eye-in-a-Care-Box құрылғысының сипаттамасы

Испанияның Барселона Ғылым және Технология Ұйымының Геномдық Регуляция Орталығында Пиа Косма мен оның әріптестері өздерінің Eye-in-a-Care-Box (ECaBox) деп аталатын құрылғысын жетілдірумен бірнеше жыл айналысты. Бұл аспап арқылы көзге оттегіге бай сұйықтық артерия арқылы жеткізіледі. Көз арнайы төсекте орналасқан, асқазандық сұйықтықтар арнайы жүйемен сығылады. Құрылғы ішінде температура мен қысым тұрақтылығы қамтамасыз етілген, ал оның жанындағы ашық терезе арқылы зерттеушілер көздің жағдайын бақылау және суретке түсіру мүмкіндігіне ие.

Контекст және тәжірибелік мысалдар

Жобаның алғашқы тәжірибесінде ірі қара малдың көздері пайдаланылды. Бұл көздер көздің анатомиялық құрылысы тұрғысынан адамға өте ұқсас, әрі қол жетімді. Зерттеушілер қарапайым бөлме температурасында ұсталған көздердің тез ширай бастағанын анықтады, ал салқындықта (4°C) сақтау да бұл үрдісті тоқтатпаған. Алайда ECaBox құрылғысында ұсталған көздер бірнеше сағат өткен соң да қалыпты жағдайында сақталған.

Зертханалық сынақтар көз жасушаларының қызметінің сақталғанын, олар жарыққа жауап бергенін көрсетті. Бұл оның көру қабілетін сақтауға мүмкіндік беретініне дәлел болды. Басқа жағдайда көздер жануар денесінен алынысымен бұл мүмкіндік жойылған.

Адам көздерінен де алынған нәтижелер перфузияланған көздердің қанымен қамтамасыз етілген кезде қайталанды. Таңдалған 12 көзден алынған деректер осы құрылғының көру торын сәтті сақтай алғанын көрсетті.

Құрылғының практикалық маңызы

ECaBox зерттеушілерге көзді сақтау мен емдеу әдістерін жаңа бағытта зерттеуге мүмкіндік береді. Бұл әдіс, әсіресе, тірі жануарларға тәжірибе жасауды азайтуға септігін тигізеді. Сонымен бірге құрылғы кейбір жетілдірулерден кейін көз трансплантациясы үшін донорлық көздерді ұзақ уақыт сақтап, қайта жандандырудың тиімді жолына айналуы ықтимал.

Бұрынғы тәжірибелерде бүтін көз трансплантациясы зертханалық жануарларда сәтсіздікке ұшыраған. Мысалы, 2023 жылдың мамырында NYU Langone орталығы адамға бет аймағымен бірге көзді трансплантациялауға талпыныс жасады. Бірақ жаңа жалғыз көздің көру қабілетін қалпына келтірген жоқ. Бұл құрылғының ұсынатын мүмкіндіктерін нақты бағалау үшін көз трансплантациясынан кейінгі нәтижелер қажет.

Зерттеушілер құрылғының портативті моделін жасап, донорлық көздерді операция залында тез өңдеуге бағыт алды. Бұл әдіс донорлық көздердің сапасын сақтау және олардың трансплантацияға жарамдылығын арттыруға үлес қосады.

Қорытынды

ECaBox қызмет ету принципі көзді донордан алғаннан кейінгі жарамдылық уақытын ұзартып, олардың қайта көруге қабілетті қалпы сақталына алады деп есептеуге мүмкіндік береді. Бұл көз трансплантациясының жаңа мүмкіндіктерін ашып, көру қабілетін қалпына келтіруде үлкен үлес қосатын жаңалық ретінде қаралады.

TAGS: көз трансплантациясы, перфузия, донорлық көздер, Eye-in-a-Care-Box, көру қабілеті, медициналық технология, Пиа Косма

Дереккөз: MIT Technology Review