Космоста орнатылатын айна арқылы түнгі аспанды жарықтандырудың салдары

Жасанды жарықтандырудың әсері мен оның экология, астрономия және адамзат үшін маңызы соңғы жылдары кеңінен талқыланып келеді. Сонымен бірге, ғарышқа орнатылатын ірі айналар арқылы күн сәулесін жер бетіне бағыттау идеясы ерекше қызығушылық туғызады. Бұл технологияның негізгі мақсаты – күн сәулесін қажетті сәтте қолдана отырып, табиғи жарық уақытының ұзақтығын арттыру болып табылады. Алайда, мұндай жобалардың түнгі аспан мен қоршаған ортаға тигізетін теріс әсерлері жайлы зерттеулердің көбейгені айқындалуда.

Жобаның мәні мен негізгі идеясы

Reflect Orbital деген америкалық компания ғарышта үлкен айналарды орнатып, олар арқылы күн сәулесін Жерге бағыттауды жоспарлайды. Осы жылдың соңында компания орбитада 18х18 метрлік айнаны сынақтан өткізетін Еärendil-1 атты тәжірибелік жерсерігін ұшыруға ниеттенеді. Алдағы уақытта, компанияның жоспары бойынша, 54х54 метрлік көлемдегі 50 мыңға жуық ірі жерсерігін шығару көзделген. Бұл құралдар күн сәулесін сұраныс бойынша белгілі бір жерлерге бағыттап, күн жарығының ұзақтығын арттыруды мақсат етеді. Жобаның қолданылу салаларына күн панельдерін қуаттандыру, төтенше жағдайларға дайындық және әскери қажеттіліктер де кіреді.

Ғарыш айналарының түнгі аспанға әсері

Бұл бастаманы астрономдар мен экологиялық ұйымдар қатты сынға алады. Мысалы, Канададағы Университеттің астрономы Саманта Лаулер жобаны “астрономияға үйлеспейтін” деп атады. Ғалымдар осыған дейінгі зерттеулерінде айналардың белсенді әрекеті түнгі аспан жарықтығын бірнеше есеге арттыратынын көрсетті. Словакия Ғылым академиясының астрономы Мирослав Коцитай және оның әріптестері астрономиялық журналда жарық сәулесінің шашырауы мен оның таралу аймағы туралы зерттеу жүргізді.

Зерттеу нәтижесінде бір жерсеріктің шашыратып жіберетін жарығы толық айдан 40 есе жарық екені анықталды. Бұл шырақтың әсері сәуленің бағытталған ортасынан 14 километрге дейін айтарлықтай байқалады. Компанияның аяқтауды жоспарлаған 400 жерсерігі түнгі аспанды 10 мың толық айдың жарығындай етіп күшейтеді және бұл сәуле ауаның жоғары бөліктеріне дейін таралып, кең көлемде әсер етеді. Нәтижесінде, қосылған жарық әлемнің көптеген аудандарында түнгі аспанның табиғи қараңғылығын бұзады. Коцитайдың тұжырымы бойынша, бұл астрономиялық бақылаулар мен экологиялық тепе-теңдікке айтарлықтай зиян әкеледі.

Жобаның қарсы пікірлері мен дау-дамайлары

Ғылыми қауымдастықтың уайымдарына қарамастан, Reflect Orbital басшысы Бен Науэк зерттеулердің кейбір қорытындыларын дұрыс емес деп есептейді. Оның айтуынша, компанияның қауіпсіздік шаралары және сәуле шашырауын бақылау механизмдері есепке алынған. Сонымен қатар, компания ғалымдар мен экологиялық зерттеушілердің пікірлерін ескеріп, өз технологиясы мен операциялық жоспарын жетілдіруде. Алайда зерттеушілер бұл уәждерді сандық мәліметтермен дәлелдей алмай отырғанын айтады. Яғни, компания нақты сандар мен технологиялық мәліметтерді ұсынған жоқ, ал ғалымдардың модельдері нақты есептерге негізделген деген қортынды бар.

Жоба ғарыштағы жерсеріктерді жер бетіндегі धұншазығн ұзарту үшін жоғары бейімді орбиталарға орналастыруға бағытталған. Компанияның жоспары – күн шықпас бұрын және күн батқаннан кейін жарық көзі болу арқылы күндік жарық ұзақтығын ұлғайту. Соңында, тіпті күн сәулесінің тоқтамайтын режимін қамтамасыз ету мүмкіндігі қарастырылған.

Практикалық мәні және құқықтық аспектілері

Reflect Orbital жобасының артықшылықтары толықтай жоқ емес. Мысалы, күн энергиясын жинау мен пайдалану мүмкіндігін арттыру, адам өміріне қауіпті жағдайларда жарық көзі ретінде қызмет көрсету, шалғайдағы аудандарға жарық жеткізу сияқты пайдасы бар. Бұл тұрғыда кеңінен қолжетімді күн энергиясының тиімділігін арттыруға септігін тигізеді деген пікір бар. Сол уақытта, жобаның құқықтық реттелуі айқын болмағандықтан, ұлттық және халықаралық деңгейде шешілмеген мәселелер туындайды. АҚШ-та федералдық реттеуші мекеме – FCC – тек радиожиіліктерді бақылау құқығына ие, ал күн сәулесін ұшыруға қажетті арнайы рұқсаттар алу мәселесі әр елдің жеке құзыретіне жатады.

Экологиялық топтар мен ғарыш заңгерлері бұл мәселенің халықаралық деңгейде қаралуы тиіс екенін ескертеді. Әсіресе, авиация қауіпсіздігі мен жасырын экожүйелерге әсері туралы алаңдаушылықтар бар. Кейбірерік топтар жобаның қоршаған ортаға әсерін жан-жақты зерттеуді және қайта қарауды талап етеді, оларды қорғау мақсатында ұлттық және халықаралық деңгейде шаралар қабылдау қажеттігін алға тартады.

Қорытынды

Геостационарлы және полярлық орбиталарға орнатылатын үлкен айналар арқылы күн сәулесін Жерге бағыттау идеясы энергетикалық және әлеуметтік маңызы бар инновациялық жоба. Алайда, оның түнгі аспан мен қоршаған ортаға шығаратын әсері астрономия мен экология саласындағы пікірталастардың ортасында тұр. Зерттеулер ғарыш айналарының жарық ластануын қалыптастырып, астрономиялық бақылауларды күрделендіретіні белгілі болды. Сондықтан жобаларды жүзеге асыруда қоршаған орта мен ғарыш кеңістігі қауіпсіздігін қамтамасыз ету жолдарын нақты анықтау қажет. Бұл үрдісте астрономдар, экологиялық сарапшылар, заң мамандары мен технология жасаушылардың бірлескен жұмысы аса маңызды.

Астрономия ғылымына және табиғаттың түнгі сұлулығына деген жауапкершілік пен сақтық осы технологияларды дамытудың негізі болуы тиіс.

TAGS: ғарыш айналары, түнгі аспан, астрономия, экология, күн энергиясы, Reflect Orbital, жарық ластануы

Дереккөз: MIT Technology Review