Лжаны анықтауда жасанды интеллект қолдану: АҚШ Пентагонның жаңа жобасы
Жасанды интеллекттің дамуымен бірге алаяқтық пен өтірікті дәл анықтау саласындағы технологиялар да жаңаруда. АҚШ Пентагоны алдағы бес жылда жалған ақпаратты анықтаудың дәстүрлі полиграф әдісін жетілдіру мақсатында 30,3 миллион доллар бөлуді жоспарлап отыр. Бұл жоба – Polygraph+ немесе Polygraph Next деп аталып, өтірікті анықтауда жасанды интеллект пен машина арқылы оқыту алгоритмдерін қолдануға бағытталған. Сондай-ақ, «қашықтықтан сезіну» технологиясы қолданып, физикалық құрылғыны адамға тікелей орнатпай-ақ физиологиялық параметрлерді өлшеу мүмкіндігі қарастырылған.
Кіріспе
Алаяқтық пен өтірікті анықтау адамзат қоғамында ежелден маңызды болған мәселе. Қоғамдық тәртіп пен қауіпсіздікке тікелей әсер ететін бұл тақырып бүгінде технологиялық жетістіктер аясында жаңа деңгейге көтерілу үстінде. Пентагонның инвестициясы полиграфтың дәстүрлі әдістерінен асатын дәлдік пен сенімділікке жетуді мақсат етеді. Бірақ өтірікті анықтаудағы технологиялық ізденістердің тарихы табыстармен де, сәтсіздіктермен де толы екенін есте ұстаған жөн.
Негізгі түсіндірме
Polygraph+ жобасы күнде қолданылатын физикалық көрсеткіштер – қан қысымы, пульс, тыныс алу мен терлеуді талдайтын дәстүрлі полиграфтың негізінде жаңарту енгізеді. Ол өз кезегінде адам организміне орнатылатын сенсорларсыз, көру құрылғыларымен жүрек соғу мен тыныс алуды бақылау, сондай-ақ бас қозғалысы, бет терісінің температурасы, тері тесіктері қызметінің өзгерістерін өлшеу сияқты әдістерді пайдаланады. Жобаны жүзеге асыратын Defensa Counterintelligence and Security Agency (DCSA) күзет жүйесінің тиімділігін көтеруді мақсат етеді және алдағы уақытта бұл технология іріктеу процедураларында және ішкі қауіптерді анықтауда қолданылады.
Контекст және мысалдар
Пентагонның бұл бастамасы өтірікті анықтау құралдарын қолдануда бұрын-соңды жасалған көптеген тәжірибелерді еске салады. Полиграф әдісі 1920-жылдардан бастап қолданыста және тәуелсіз сарапшылар бұл әдістің дәлдігіне жиі күмән келтіреді. 1983 жылы АҚШ Конгресінің Технологиялық Бағалау Кеңсесі, 2003 жылы Ұлттық Ғылыми Кеңес полиграфтың сенімділігін төмен деп бағалаған. Сондай-ақ, өтірікті дәл анықтау қабілеті адамдардың физиологиялық реакциясындағы әртүрлі өзгерістер мен оларды оқшаулау қиындығына, сондай-ақ мәдени және жеке ерекшеліктерге тәуелділігіне байланысты қиындайды.
Кейінгі жылдары АҚШ Қорғаныс Инновация Бөлімі (DIU) екі компанияның – Presage Technologies пен Altec Research – технологияларын сынап көрді. Бұл компаниялар қашықтан әрі бейнекамера арқылы жүрек соғу мен тыныс алу, бетке қатысты физиологиялық өзгерістерді тіркей алады. Бұрын енгізілген термалды камералар, көз pupil-ін бақылау, нейроәдістердің барлығы да зертханалық деңгейден басқа ортада әлі сенімді нәтиже берген жоқ.
Практикалық маңызы
Жасанды интеллект қолдану арқылы өтірікті анықтаудың дәлірек және объективті жолдарын табу үміті бар. AI көпқырлы көзқараспен бірнеше параметрлерді (физиологиялық стресс, когнитивтік жүктеме және адам саналы түрде өтірік айту әрекеттерін жасыру) біріктіріп, жалпылама “өтірік деңгейін” анықтай алады. Бұл әдіс шағын тәуекелдерді төмендетуге бағытталған, бірақ толық сенімділік әлі де алыс арман болып есептеледі. Қазіргі кезде өтірік анықтаудағы технологиялардың мониторинг пен қызметкерлерді іріктеуде қолданысы бар, алайда олар сот жүйесінде дәлел ретінде сирек ғана қабылданады. Сонымен қатар, бұл технологиялар кейде психологиялық қысым құралы ретінде пайдаланылып, әділеттілік қағидаттарына қауіп төндіруі мүмкін.
Қорытынды
Polygraph+ жобасы өтірікті анықтаудағы жаңа серпіліс ретінде қызығушылық тудырады, бірақ оның жетістігіне күмәнмен қарау қажет. Жасанды интеллект пен полиграфтың бірлескен қолданылуы сенімділік пен дәлдікті арттыра алады, алайда өтірікті анықтаудағы негізгі мәселе – бұқаралық деңгейде тек бірегей физикалық немесе мінез-құлықтық белгіге сүйену мүмкін еместігі болып қала береді. Бұл сала әділ және сенімді құрал табу жолындағы күрделі әрі ұзақ мерзімді ізденіс екендігі анық.
Дереккөз: MIT Technology Review
