AI және климат мәселелері: жаңа сын-қатерлер мен мүмкіндіктер

Кіріспе

Бұл аптада Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының отырысы Нью-Йоркте өтті. Сонымен бірге қалада Климат апталығы ұйымдастырылып, инвесторлар, саясаткерлер, қоршаған орта қорғаушылары мен журналистер бір арнада бас қосуда. Көптеген климат мәселелері осы шараларда талқыланып, әңгімелердің көлемі ұлғайды. Биылғы ең байқалатын тақырыптардың бірі – жасанды интеллект (ЖИ). ЖИ технологиясының климатқа әсері және оның төмен көміртекті технологияларға ықпалы ерекше назарға алынды. Бұл мәселе климаттық қауымдастықтың басты талқылау нысанына айналды.

Негізгі түсіндірме

Жасанды интеллекттің климат саласына әсері көпқырлы және қарама-қайшы пікірлер жиынтығын тудырады. Бір жағынан, ЖИ зерттеулер мен инновациялар үшін жаңа мүмкіндіктер ашып, энергия саласындағы стартаптарға назар мен қаржыны аударады. Екінші жағынан, бұл технологияны қолдау үшін электр энергиясына сұраныс өсіп, көмірсутегі негізіндегі электр станцияларының құрылысын арттырады. Осындай жағдайлар ЖИ-дің климатқа әсерін екі жақты түрде қарастыруға мәжбүр етеді.

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Антониу Гутерреш өзінің алғашқы сөзінде ЖИ мен климаттың қиылысуын атап өтті: «Климат дағдарысы тұрақсыздық пен көші-қонды қоздырады, ал жасанды интеллект бұл мәселелерді шешуге көмектесе алады немесе оларды өршіте түседі». Бұл сөздер биылғы жылы климаттық мақсаттардың қаурылығынан ай тасасында қалып бара жатқан жағдайымен үндеседі.

Контекст және мысалдар

БҰҰ-ның Қоршаған орта бағдарламасы шығарған соңғы есепке сәйкес, әлемдік климаттық өзгеріс 1,5℃-тан аспау мақсатынан алшақтап отыр. Бұл мәселені шешу үшін парникті газдардың шығарылымын жылдам әрі ауқымды түрде азайтып қана қоймай, атмосфераға шығарылған газдарды жою механизмдерін де дамыту керек.

ЖИ-дің энергияны көп тұтынуы электр желілерінің сенімділігін арттыруға ынталандырушы фактор болып табылады. Бұл жағдай төмен немесе нөлдік шығарындылары бар энергия салаларына қосымша қолдау беруде. Мысалы, ядролық, геотермалдық, жел және күн электр станцияларымен айналысатын стартаптар Google, Meta сияқты ірі компаниялармен келісімдер жасауда. Инвестициялар көлемі бойынша да өсім байқалады: климаттық технологияларға бағытталған венчурлық капиталдың әлемдік көлемі 2026 жылдың бірінші жартысында 26 миллиард долларға жетті, бұл өткен жылмен салыстырғанда 55% жоғары.

Дегенмен, көміртекті басқару мен төмен көміртекті отын түрлеріне салынған инвестициялар төмендеп кеткені байқалады. Бұл шешімдер климаттық өзгерістерге қарсы тиімді, бірақ олардың бір бөлігі деректер орталықтарына қажетті өнім емес, сондықтан инвестиция тартуда қиындыққа ұшырайды.

Деректер орталықтарының құрылысы көп көміртекті газдарды шығаруымен байланысты. Microsoft, Google және Meta компаниялары жасанды интеллект үшін деректерді өңдеуге арналған орталықтарын кеңейткеннен кейін, олардың шығарындылары өсті. Сонымен бірге кей мамандар бұл өсім уақытша екенін алға тартады: MIT-тің энергия және климат жөніндегі вице-президенті Эвелин Вангтың айтуынша, деректер орталықтары шамамен он жыл ішінде планетаға зиянынан арылтады.

Алайда бұл уақытта табиғи газдың көп көлемде қолданысы электр станцияларын ұзақ мерзімге пайдалануына әкеледі. Осы себепті ЖИ-ге қатысты әлеуметтік наразылық күшейді: ортамен қоршаған ортаның ластану және шудың артуы төңірегінде халықтың дауысы естіледі.

Практикалық маңызы

Климаттық сала мамандары жасанды интеллекттің қолданысына күдікпен қарауда. БҰҰ-ның климат жөніндегі жетекшісі Саймон Стил мұны сөз етіп, технологиялық алыптардың қоғамдық сенімділік деңгейі төмендегенін айтты. Қоғам алдында ЖИ-дің пайдасы оның шығындарынан асады дегенді көрсетуі қажет.

Жасанды интеллект климаттық өзгерістермен күресте зерттеу және жаңа шешімдерді іздеуде маңызды құралға айнала алады. Бұл экология, энергия тиімділігі мен жаңартылатын энергетика салаларының дамуына ерекше ықпал етеді. Бірақ, энергия тұтыну мен экологиялық зиянды азайту мәселелерін болмай қалмастан шешу міндет болып отыр.

Қорытынды

Жасанды интеллект пен климат саласының қиылысуы күрделі әрі көпқырлы мәселелер туғызады. ЖИ-дің ғылыми және технологиялық жетістіктерге мүмкіндіктер ашуы айқын, бірақ бұл бағыттағы энергетикалық шығын мен экологиялық ауыртпалықтар қоғам тарапынан сынға ұшырауда. Климаттық мақсаттарға жету үшін жасанды интеллекттің артықшылықтары мен кемшіліктерін әділ саралап, тиімді басқару жолдарын табу қажет.

TAGS: жасанды интеллект, климат, экология, энергия, парникті газдар, деректер орталығы, жаңартылатын энергия

Дереккөз: MIT Technology Review