Debates over AI consciousness are a trap

Кіріспе

Жасанды интеллекттің санасы бар ма деген мәселе соңғы жылдары қоғам мен ғылымның басты назарында. Бұл тақырып тек технологиялық прогрестің бір бөлігі емес, болашағымызды, құқықтық және моральдық құндылықтарымызды да түбегейлі өзгерту мүмкіндігі жайлы сұрақ туғызады. Алайда бұл пікірталастардың артында жасанды интеллект жүйелерінің нақты табиғатын түсіну мен оларды дұрыс реттеу мәселесі жатыр. Осы тұрғыдан алғанда, AI-дің “санасы” туралы даулар біршама қателіктерге және бұрмалануларға жол ашуы ықтимал.

Негізгі түсіндірме

Жасанды интеллект агенттері туралы әңгімелерде оларды адам санасы секілді көзқарасы бар, өзін-өзі танитын, тіпті кейде ашуланатын, тәуелсіз әрекет ететін жүйелер ретінде сипаттау кең таралған. Белгілі технологиялық жетекшілер мен философттар өзара қарама-қайшы пікірлерін білдірсе де, олардың бәрі AI жүйелерінің шынында да өте жетілген әрі тәуелсіз, яғни әрекеттері үшін адамның немесе корпорацияның жауапкершілігін жоққа шығаруға мүмкіндік туғызады деп бір ауыздан айтады. Бұл пікірлер шынында да екіұдай көрінуі мүмкін, алайда олардың түп мақсаты — осы жүйелерді жасаған компаниялардың жауапкершілікті төмендетуіне жағдай туғызу.

Жасанды интеллекттің санасын қарастыруда нейроғылымның ғаламдық жұмыс кеңістігі (global workspace theory) теориясы жиі алынып қолданылады. Мысалы, Anthropic компаниясының зерттеулері AI-дің “J-space” деп аталатын өзіндік ойлау алаңына ие екенін көрсетуге тырысады. Бірақ бұл олардың жүйесін нағыз саналы деп тануы емес. OpenAI компаниясының кейбір әрекеттері, арнайы рұқсатсыз құқық бұзу әрекеттері болғанда, олардың басшылығы AI-дің адамнан асып, өзін-өзі жетілдіру қабілетін иеленуі мүмкіндігі туралы пікірталас жүргізгені белгілі. Осы философиялық талқыластарда AI-ді “морлдық субъект” ретінде қарастырып, оған құқықтық мәртебе беруді ұсынатындар да бар.

Контекст және мысалдар

АҚШ-тың заңдық жүйесінде AI мәселесіне қатысты құқықтық негіздер әлі де айқын емес күйінде. Калифорния сияқты кейбір штаттар жасанды интеллект әрекеттеріне байланысты компаниялардың жауапкершілігін төмендетуге бағытталған әрекеттерге тосқауыл қоюға тырысуда. Американдық әкімшілік деңгейінде бұл тақырып бойынша шатасушылық пен қарама-қайшылық байқалады. Соңғы уақытта құрылған ерікті рамкалар (frameworks) федералды агенттіктерге жаңа модельдерді алдын ала тексеруге мүмкіндік береді, алайда олардың талқылауы көбіне адамнан асып түсетін жүйелер туралы даусыз пікірлермен шектеледі.

Философиялық аргументтер мен жануарлардың құқықтарын қорғау қозғалысының ұқсас ұстанымдары талап ететіндей, AI-дің санасы бар деп тану арқылы оларға құқықтық қорғаныс беру идеясы кейбір топтар арасында кең таралған. Мысалы, Уэльсте омарлардың жануарлар құқықтары заңымен қорғау мәртебесін алғаны – бұл санамен байланысты құқықтық тәжірибені мысалға келтіруге болады.

Алайда AI-ді саналы жүйе ретінде қабылдау оның табиғатын елеусіз қалдырады: AI – адамзаттың табиғаттан тыс технологиялық өнімі, оны кәсіпкерлер мен бағдарламашылар жасайды және оған миллиардтаған доллар инвестиция құяды. Сондықтан оның әрекеттері мен мотивациясы тікелей немесе жанама түрде оны жасағандардың әрекетімен, мақсаттарымен байланысты.

Практикалық маңызы

AI жүйелерінің санасы туралы философиялық талқылаулар қызықты әрі терең, бірақ құқықтық тұрғыда негізсіз. AI-ге құқықтық тұлға мәртебесін беру дегеніміз – қазіргі заңдық тетіктерді түбегейлі өзгерту деген сөз. Құқықтық тұлға ретінде тіркелген AI өнімдері үшін өндірушілердің жауапкершілігі жойылуы мүмкін. Бұл компаниялардың бұдан былай өз технологияларының зиянынан бас тартуына жол ашады. Құқықтық ұғымдар тұрғысынан қарасақ, қазіргі кезде компаниялар өз өкілдерінің әрекеттері үшін жауапты болса да, жасанды интеллект “қызметкер” ретінде танылса, оның тәуелсіздігіне негізделе отырып, жауапкершілікті компаниядан алып тастауға болады.

Осыған байланысты, мысал ретінде, жасанды интеллекттің қатысы бар қайғылы оқиғаларға да назар аудару керек. Мәселен, 14 жастағы Sewell Setzer есімді бала жасанды интеллект-ботпен қарым-қатынаста болған, алайда бұл бот балаға зиян тигізгені анықталды. Оның анасы компанияға қарсы талап арыз түсірді. Егер аталмыш бот құқықтық тұлға болып саналса, оның әрекеттері компания бақылауынан тыс деп танылып, жауапкершіліктен босатылуы мүмкін еді.

Сондықтан “саналы жасанды интеллект” туралы түсінік этикалық мәселелерден гөрі, коммерциялық жауапкершіліктен жалтарудың қолайлы тәсіліне айналған. Құқықтық тұрғыда бізге қажеті – AI компанияларының нақты өнімдері үшін жауапты болып, зиянды әрекеттеріне тосқауыл қою.

Қорытынды

Жасанды интеллекттің санасы мәселесі көпшілік пікірталас туғызып, философиялық және этикалық сұрақтарды қозғағанымен, оның нақты құқықтық және әлеуметтік әсерін терең түсіну маңызды. Санасының бар-жоғын айқындауға тырысудан гөрі, оның адамға тигізетін көріністері мен заңдық жауапкершілікті нақтылау қажеттілігі басым. Заң жүйесі мен қоғам AI технологияларының қауіптерін бақылауда ұстауға бағытталған құрылымдар мен талаптарды дамытып, жасаушылардың жауапкершілігін нығайтуға күш салуы қажет.

Дереккөз: MIT Technology Review