ФИФА Әлем чемпионатындағы жаңа доптың ұшу ерекшеліктері
Жыл сайын өтетін ФИФА Әлем чемпионатының маңызды аспектілерінің бірі – ойын доптарының жаңаруы. Бұл доптар матчтардың динамикасына, ойыншылардың техникасына және жалпы ойынның деңгейіне айтарлықтай әсер етеді. Биылғы турнирде алғаш рет үш ел бірден ұйымдастырушы ретінде қатысып, Adidas компаниясы арнайы Trionda атты жаңа доптың дизайнын ұсынды. Бұл жаңалықтар спортшылар мен жанкүйерлер үшін қызығушылық тудырғаны анық, ал ғылыми зерттеулер доптың ұшу сипаты туралы маңызды мәліметтерді көрсетті.
Доп туралы негізгі түсінік
Trionda – Adidas компаниясының үш елдің символикасын ескере отырып шығарған жаңа дизайны бар футбол добы. Ол тек сыртқы келбетімен ғана емес, физикалық қасиеттерімен де ерекшеленеді. Доп төрт панельден тұрады, әр панельдің бетінде терең ойықтар мен үш елдің – АҚШ, Канада және Мексиканың – ұлттық белгілері бейнеленген. Қалыптасқан дәстүрді жалғастыра келіп, бұл доп спорттық доптардың қасиеттерін зерттеу мақсатында арнайы аэродинамикалық зертханаларда сынақтан өткен.
Аэродинамикалық зерттеулер
Футбол доптарының ұшуын, оның ішінде ауаға қарсы қарсылық дәрежесін (созылу коэффициентін) анықтау үшін жел туннелінде сынақ өткізілді. Бұл зерттеу параметрлері шынайы ойын жағдайына ұқсас келтіру үшін допты белгілі жылдамдықта (секунд сайын 7-ден 35 метрге дейін) сынауды қамтиды. Зерттеу нәтижелері Trionda допының алдыңғы доптарға қарағанда кейбір жағдайларда ұшу қашықтығын азайтуы мүмкін екенін айқындады. Яғни, өте ұзақ қашықтыққа соққан доптар бұрынғыдан сәл қысқа ұшады, бірақ ұшу бағыты көбірек болжамды әрі тұрақты болады.
Контекст және тарихи мысалдар
Футбол доптарының дизайны 1970-жылдардан бері үнемі жаңарып келді. Бұрын доптар 32 көпбұрышты пентагондардан тігіп жасалатын, олардың кескіндемесі көбінесе эстетикалық бағытта болды. Мысалы, 1986 жылы Мексикада өткен әлем чемпионатының допы ацтек ғибадатханаларының образымен ерекшеленсе, 1994 жылдан былғары бетінде Айға алғаш адам түсіп қону оқиғасына арналған ғарыш тақырыбы болды.
Алайда 2006 жылы Германияда өткізілген жарыста Adidas допты түбегейлі түрлендіріп, тек 14 қисық панельден құралған +Teamgeist моделін ұсынды. Бұл панельдер тігілудің орнына арнайы технологиямен біріктірілген, нәтижесінде доптың су сіңірмеу қасиеті артты және матҚа салмағы көбейген жоқ. Мұндай инновациялар доптың жұмысын және ойын барысын түбегейлі өзгертті.
2010 жылғы Jabulani допы төртке бөлінбеген, ал көптеген ойыншылар әсіресе қақпашылар оның ұшуының тұрақсыздығын сынға алды. Бұл доп бетінің тым тегіс болуы себебінен ауа қарсылығы жедел өзгеріп, доптың бағыт-бағдары күтпеген сәттерде өзгеріп жатты. Содан кейін, 2014 жылғы Brazuca моделі толықтырылған текстура мен панельдердің азаюы арқылы осы кемшіліктерді жоюға тырысты.
Практикалық маңызы
Trionda допы ұшқанда қысқа даусыз, тұрақты бағытпен қозғалуын қамтамасыз етеді, бірақ жылдам ұшқанда оның ауа қарсылығы біршама жоғары болады. Бұл спортшыларға қай бағытта және қандай күшпен допты тепкен жөн екені туралы нақты математикалық модельдер құруға мүмкіндік береді. Қысқаша айтқанда, тәжірибелі спортшылар доптың жаңа қасиеттеріне ыңғайлы тез үйреніп, өз техникаларын жетілдіре алады.
Жоғарыда айтылғандай, доптың ұшу ерекшеліктерін дәл болжау жаттығулар мен матчта доппен жұмыс жасау тиімділігін арттырады. Бұл жағдай қорғаныс пен шабуыл ойыншыларына, сондай-ақ қақпашыларға ұзақ пас беру мен соққылардың дәлдігіне үлкен әсер етеді.
Қорытынды
Жыл сайынғы футбол доптарының инженерлік дамуы ойынға жаңа элементтер енгізеді. Biылғы Trionda допы дизайн мен физикалық ерекшеліктері арқылы доптың ұшу траекториясын сауатты бақылауға мүмкіндік береді. Бұл доптың ұшу қашықтығы біраз қысқарады, бірақ оның қозғалысы болжамды әрі тұрақты болады. Әлем чемпионатының жоғарғы деңгейіндегі ойындарда осындай жаңалықтардың ықпалы аз болмайды. Ғылыми зерттеулер мен тәжірибеге негізделген бұл өзгерістер футбол ойынның сапасын арттырады және шеберліктің жаңа биіктеріне жетелейді.
Дереккөз: MIT Technology Review